Hoe schrijf je Oekraïense plaatsnamen?
Hoe schrijf je Oekraïense plaatsnamen?
Charkov, Kharkov, Kharkiv, Charkiv, Charkow, Charkiw.....zijn dit nou zes verschillende steden of gaat het hier om dezelfde stad? En als het om dezelfde stad gaat, waarom dan al die verschillende schrijfwijzen? Het is voor de Nederlandstalige lezer (of schrijver) soms niet meer te volgen. Om te beginnen, het gaat hier inderdaad om dezelfde stad. Hoe komt het dan dat er zoveel verschillende schrijfwijzen voorkomen?
Twee factoren spelen daarbij een rol.
Ten eerste de vraag of je de Oekraïense of Russische uitspraak volgt.
En ten tweede de spellingsregels van de taal waarin geschreven wordt. Het Nederlands, Engels en Frans hebben weliswaar hetzelfde 26-letterige alfabet, maar heel veel letters worden anders uitgesproken.
Russische versus Oekraïense uitspraak
Eeuwenlang was Oekraïne deel van een grote multi-etnische Russische staat, eerst van het Russische tsarenrijk, later van de Sovjet-Unie. Het Russisch was de dominante taal van overheid, handel, onderwijs en wetenschap. Het Oekraïens werd achtergesteld en was een taal voor thuis. Oekraïense plaatsnamen werden in het westen vooral bekend via contacten met Russischtalige sprekers. En dus werden Oekraïense plaatsnamen geschreven op een wijze die overeenstemt met de Russische uitspraak. Het is vergelijkbaar met de hypothetische situatie dat de Engelsen alleen Nederlandse plaatsnamen kennen via de Duitse verbasteringen ervan. En dat je een Engelsman hoort zeggen "I am going to Arnheim and Löwen" (Arnhem en Leuven). Zo spraken we in het westen dus op z'n Russisch over Oekraïense plaatsnamen. Sinds enkele jaren is er steeds meer het besef gekomen dat dat eigenlijk best raar is. En dus wordt er steeds meer overgeschakeld op hoe de Oekraïners zelf hun steden en dorpen noemen.
Spellingsregels van de doeltaal
Het Oekraïens wordt in het Cyrillische alfabet geschreven. Wanneer we dat omzetten naar ons Latijnse alfabet doen we dat op een wijze die ervoor zorgt dat mensen het makkelijk kunnen uitspreken. Nu hebben het Nederlands en het Engels weliswaar hetzelfde 26-letterige alfabet, maar veel letters en lettercombinaties worden totaal anders uitgesproken. En dus verloopt die transliteratie ook anders. De lettercombinatie 'ch' wordt in het Engels uitgesproken als 'tsj', zoals in 'Charlie'. In het Nederlands als een G, zoals in 'lach'. De Engelsen hebben weer moeite met die klank, dus als die klank voorkomt schrijven ze meestal 'kh'. Vandaar dat de naam van een bekende Russische toneelschrijver in het Nederlands als 'Tsjechov' geschreven wordt en in het Engels als 'Chekhov'.
Om terug te komen op de oostelijke Oekraïense stad waar we het in het begin over hadden, dit is de reden achter de verschillende schrijfwijzen:
Russische uitspraak, Nederlandse spelling: Charkov.
Russische uitspraak, Engelse spelling: Kharkov.
Russische uitspraak, Duitse spelling: Charkow.
Oekraïense uitspraak, Nederlandse spelling: Charkiv.
Oekraïense uitspraak, Engelse spelling: Kharkiv.
Oekraïense uitspraak, Duitse spelling: Charkiw.
De voorkeursspelling in het Nederlands is dus Charkiv, gebaseerd op de Oekraïense uitspraak en geschreven volgens de Nederlandse spellingsregels.
"Van dat, waarvan men niet kan spreken, moet men zwijgen.
Про що неможливо говорити --про те слід мовчати
"